Aynı terimi herkesin aynı anlamda kullanması için
Bu sözlük bir kelime listesi değil, tutarlılık aracıdır. Sitedeki her sayfa, bir terimi burada yazan tanımla kullanır; teklif ve raporlarda da aynı tanım geçerlidir.
MORFAXIS Sözlüğü; marka sistemleri, 3D ürün deneyimi ve AI arama görünürlüğü terimlerinin 40–80 kelimelik tanımlarını verir. Her terimde ayrıca o terimin pratikte hangi kavramla karıştırıldığı yazılıdır; projelerdeki kapsam tartışmalarının çoğu tam olarak bu noktalarda çıkar.
Her tanım 40–80 kelimedir ve bağlamdan bağımsız okunabilir. “Sık karıştırılan” satırı, o terimin pratikte hangi kavramla karıştırıldığını söyler — projelerdeki kapsam tartışmalarının çoğu tam olarak bu noktalarda çıkar.
Marka ve sistem
AI-native marka sistemi
Strateji, ürün bilgisi, mesajlar, sözel kimlik, örnekler, kısıtlar ve onay akışlarını hem insanların hem de yapay zekâ araçlarının kullanabileceği ortak bir yapıda birleştiren işletim modeli. Tek bir araca değil, marka bilgisinin yapısına dayanır; araç değişse de sistem korunur.
Sık karıştırılan: “Yapay zekâ kullanan ajans” ile karıştırılır. Fark araçta değil, sistemin kimde kaldığındadır.
Marka bilgi tabanı
Strateji, ürün verisi, mesaj kütüphanesi, kanıt kayıtları ve kısıtların tek bir yapıda, güncelleme sorumlusu atanmış biçimde tutulduğu kaynak. İçerik üretimi, satış materyali ve AI araçları bu kaynaktan beslenir; sahibi olmayan bir bilgi tabanı altı ay içinde eskir.
Sık karıştırılan: Marka kılavuzuyla karıştırılır. Kılavuz görünümü, bilgi tabanı bilgiyi tanımlar.
Mesaj mimarisi
Birincil mesajın, destekleyici mesajların ve kanal bazlı varyasyonların birbirine bağlandığı yapı. B2B'de tek katmanlı yazılmaz: birincil mesaj kategoriyi ve tercih nedenini taşır, destekleyici mesajlar her karar verici rolü için ayrı kanıt setiyle kurulur.
Sık karıştırılan: Slogan ile karıştırılır. Slogan bir cümledir; mesaj mimarisi bir karar setidir.
Değer önerisi
Bir şirketin kime, hangi problemi, hangi kanıtla ve neden rakiplerinden daha iyi çözdüğünü tanımlayan ifade. Yalnızca bir cümle değil, o cümleyi ayakta tutan kanıt gereksinimleri listesiyle birlikte anlam kazanır.
Sık karıştırılan: Misyon cümlesiyle karıştırılır. Misyon içeriye, değer önerisi alıcıya bakar.
ICP (ideal müşteri profili)
Ürünün en yüksek değeri ürettiği müşteri tipinin sektör, ölçek, teknik olgunluk, satın alma davranışı ve tetikleyici olay düzeyinde tanımı. B2B'de kişiyi değil şirketi tanımlar; kişi düzeyi satın alma komitesi haritasıyla ayrıca kurulur.
Sık karıştırılan: Persona ile karıştırılır. ICP şirketi, persona kişiyi tarif eder.
Satın alma komitesi
B2B kararında rol alan kişilerin ve her birinin değerlendirdiği riskin haritası. Teknik ürünlerde tipik olarak genel müdür, üretim veya işletme müdürü, uygulama mühendisi ve satın alma yer alır; her rol farklı kanıt ister.
Sık karıştırılan: “Karar verici” tekiliyle karıştırılır. Tek karar verici varsayımı, teklif kayıplarının sık nedenidir.
Marka yönetişimi
Marka bilgisinin kim tarafından güncelleneceğini, hangi içeriğin kim tarafından onaylanacağını ve hangi iddianın hangi kanıtla yayımlanabileceğini tanımlayan kural seti. Yapay zekâ destekli üretimde, hız arttıkça denetimin yerini alan tek mekanizmadır.
Sık karıştırılan: Marka polisliğiyle karıştırılır. Yönetişim engellemez, hangi yolun açık olduğunu yazar.
3D ve ürün
3D ürün ikizi
Bir ürünün pazarlama ve satış kullanımına hazır, görsel olarak doğrulanmış dijital karşılığı: ana model, malzeme sistemi, varyant matrisi ve bunlardan türeyen görsel, animasyon ve etkileşimli çıktılar.
Sık karıştırılan: Operasyonel dijital ikizle karıştırılır. Bu ayrım kapsamın ve bütçenin en kritik satırıdır.
Operasyonel dijital ikiz
Fiziksel bir varlığın sensör verisi, canlı operasyon ve mühendislik sistemleriyle bağlantılı dijital karşılığı. Kestirimci bakım ve süreç simülasyonu gibi işleri hedefler; pazarlama odaklı 3D ürün ikizinden farklı bir ekip, bütçe ve teknoloji gerektirir.
Sık karıştırılan: 3D ürün ikiziyle karıştırılır. Teklif öncesinde yazılı olarak ayrıştırılmalıdır.
Render
Üç boyutlu bir sahnenin ışık, malzeme ve kamera ayarlarıyla iki boyutlu görsele dönüştürülmesi. Ürün pazarlamasında render bir sonuçtur; kaliteyi belirleyen asıl iş, öncesindeki model hazırlığı ve malzeme kalibrasyonudur.
Sık karıştırılan: 3D modelleme ile karıştırılır. Model geometridir, render o geometrinin fotoğrafıdır.
PBR malzeme
Fiziksel temelli malzeme tanımı: yüzeyin ışığı gerçekte nasıl yansıttığını taban rengi, pürüzlülük, metaliklik ve normal haritası gibi parametrelerle tarif eder. Aynı malzeme farklı ışıklarda tutarlı davrandığı için varyant üretiminde ölçeklenebilirliği sağlar.
Sık karıştırılan: Doku (texture) ile karıştırılır. Doku bir görseldir, PBR malzeme bir davranış tanımıdır.
Patlatılmış görünüm
Bir montajın parçalarının, birbirleriyle ilişkilerini koruyarak ayrıştırılmış biçimde gösterilmesi. Servis eğitimi, yedek parça iletişimi ve montaj kılavuzlarında en yüksek değeri üretir; iç kalite satın alma kararını etkiliyorsa satışta da kullanılır.
Sık karıştırılan: Kesit görünümüyle karıştırılır. Kesit içeriyi keser, patlatılmış görünüm parçaları ayırır.
Kinematik animasyon
Parçaların birbirine bağlı hareketlerinin, gerçek mekanizma mantığına uygun biçimde kurulduğu animasyon türü. Doğruluğu mühendislik onayına bağlıdır; yanlış bir hareket sırası satış görüşmesinde fark edilir ve teknik güvenilirliğe zarar verir.
Sık karıştırılan: Serbest animasyonla karıştırılır. Serbest animasyon güzel görünür, kinematik doğru görünür.
Poligon bütçesi
Bir 3D modelin, hedef platformda akıcı çalışması için aşmaması gereken üçgen sayısı. Web sahnelerinde tipik hedef 250 bin üçgenin altıdır. CAD modeli bu bütçenin çok üzerindedir; sadeleştirme ayrı bir üretim adımıdır.
Sık karıştırılan: Model kalitesiyle karıştırılır. Yüksek poligon daha iyi değil, daha ağır demektir.
GLB / GLTF
Web ve AR için tasarlanmış, geometri, malzeme ve animasyonu tek pakette taşıyan 3D dosya formatı. GLTF metin tabanlı, GLB ikili sürümüdür. Draco veya Meshopt sıkıştırmasıyla birlikte, tarayıcıda hızlı açılan model teslimatının standardıdır.
Sık karıştırılan: STEP gibi CAD formatlarıyla karıştırılır. CAD üretim içindir, GLB gösterim içindir.
CAD sadeleştirme
Mühendislik modelinin, anlatım için gereksiz iç geometriden arındırılması, montaj ağacının yeniden gruplanması ve yüzey hatalarının onarılması. Atlandığında görsel teknik olarak doğru ama ticari olarak kullanılamaz çıkar.
Sık karıştırılan: Dosya dönüştürmeyle karıştırılır. Dönüştürme formatı değiştirir, sadeleştirme içeriği düzenler.
Konfigüratör
Ziyaretçinin renk, malzeme, ölçü ve modül seçeneklerini gerçek zamanlı değiştirip ürünü tarayıcıda gördüğü etkileşimli deneyim. Doğru kurulduğunda seçim geçerli varyant kurallarına bağlanır ve çıktı teklif veya talep formuna aktarılır.
Sık karıştırılan: 360 derece görüntüleyiciyle karıştırılır. 360 gösterir, konfigüratör seçtirir.
Varyant matrisi
Bir ürün ailesindeki renk, malzeme, ölçü ve modül seçeneklerinin ve bunların geçerli kombinasyonlarının tanımlandığı yapı. Görsel üretimi tek tek çekim yerine bu matristen türetildiği için, varyant sayısı arttıkça birim maliyet düşer.
Sık karıştırılan: Ürün listesiyle karıştırılır. Liste neyin var olduğunu, matris neyin birlikte geçerli olduğunu söyler.
Arama ve görünürlük
SEO
Arama motorlarında taranma, indekslenme, sıralanma ve organik talep kazanma sistemi. Teknik erişilebilirlik, içerik kalitesi, site mimarisi ve otorite sinyallerini kapsar. AI arama deneyimlerinde de zemin görevi görür; temeli olmayan sitede üzerine kurulan hiçbir çalışma karşılık bulmaz.
Sık karıştırılan: İçerik üretimiyle karıştırılır. İçerik SEO'nun bir bileşenidir, tamamı değil.
AEO
Kullanıcı sorularına açık, kısa ve doğrulanabilir cevaplar üretme disiplini. Pratikte sorunun başlıkta açıkça sorulması ve hemen altında 40–80 kelimelik, bağlamdan bağımsız okunabilen bir cevabın verilmesi anlamına gelir.
Sık karıştırılan: GEO ile karıştırılır. AEO içerik biçimi sorunudur, GEO sistem sorunudur.
GEO / GSO
Üretken yapay zekâ ve AI arama deneyimlerinde markanın içeriğinin bulunması, anlaşılması ve kaynak olarak değerlendirilebilmesi için yapılan optimizasyonlar. Cevaplanabilirliğe ek olarak varlık netliği, kaynak gösterilebilirlik ve üçüncü taraf otoritesini kapsar.
Sık karıştırılan: SEO'nun yerine geçtiği sanılır. GEO SEO'nun yerine geçmez, üzerine kurulur.
Varlık netliği (entity clarity)
Bir markanın adının, kategorisinin, tanımının ve iletişim bilgilerinin tüm platformlarda birebir aynı olması. Arama ve cevap sistemlerinin markayı doğru kategoriye yerleştirebilmesi buna bağlıdır; çelişkili bilgi, sistemin markayı güvenle tanımlamasını zorlaştırır.
Sık karıştırılan: Marka bilinirliğiyle karıştırılır. Bilinirlik hacimdir, varlık netliği tutarlılıktır.
Kaynak gösterilme
Bir içeriğin, belirli bir bilgi için AI cevabında referans verilmesi. Büyük ölçüde içerik kalitesi, cevaplanabilirlik ve teknik erişimle ilgilidir; kendi sitenizde çalışarak ilerletilebilir.
Sık karıştırılan: Tavsiye edilmekle karıştırılır. Kaynak gösterilmek bilgi içindir, tavsiye satın alma seçeneği içindir.
Anılma (brand mention)
Markanın, bağlantı verilsin veya verilmesin üçüncü taraf bir kaynakta adının geçmesi. AI cevap sistemlerinde değerlendirme setine girmenin en yavaş ama en belirleyici bileşenidir; satın alınmış anılma ve sahte forum içeriği bu kapsamda risk üretir.
Sık karıştırılan: Backlink ile karıştırılır. Bağlantı teknik bir sinyaldir, anılma bağlamsal bir sinyaldir.
Schema.org / yapılandırılmış veri
Bir sayfanın anlamını arama ve cevap sistemlerine açıkça bildiren işaretleme dili. Kritik kural, işaretlemenin sayfada görünen içerikle birebir uyuşmasıdır; sayfada olmayan bir bilginin schema'da bulunması optimizasyon değil risktir.
Sık karıştırılan: Sıralama faktörü sanılır. Schema anlamı bildirir, sıralama garantisi vermez.
llms.txt
Sitenin yapısını ve ana kaynaklarını yapay zekâ sistemlerine sade bir metin dosyasıyla bildiren, henüz yaygın destek görmeyen bir öneri. Google bu dosyayı görünürlük için kullanmadığını açıkça belirtmiştir; destekleyen sistemler için yardımcı bir yönlendirme katmanıdır.
Sık karıştırılan: robots.txt ile karıştırılır. robots.txt erişimi düzenler, llms.txt içerik haritası sunar.
Core Web Vitals
Google'ın sayfa deneyimini ölçtüğü üç temel metrik: LCP (en büyük içerik boyanma süresi), INP (etkileşim gecikmesi) ve CLS (kümülatif düzen kayması). AI görünürlüğü için ayrı bir gereklilik değil, erişilebilirliğin ön koşuludur.
Sık karıştırılan: Sayfa hızıyla karıştırılır. Hız bir bileşendir; kararlılık ve tepki süresi de ölçülür.
Yamyamlaşma (cannibalization)
İki sayfanın aynı arama niyetini hedeflemesi nedeniyle birbirinin görünürlüğünü zayıflatması. Çözümü daha çok içerik değil, tek sahiplik kuralıdır: her birincil anahtar kelimenin tek bir sahip sayfası olur, diğerleri ona bağlanır.
Sık karıştırılan: İçerik tekrarıyla karıştırılır. Tekrar metin sorunudur, yamyamlaşma niyet sorunudur.
Pazara giriş
Pazara giriş stratejisi
Yeni ürün, kategori veya ülke için konumlandırma, hedef müşteri, mesaj, kanal, içerik ve satış sistemi kararlarının entegre biçimde planlanması ve uygulanması. Tek bir kampanya değil, aynı tarihte hazır olması gereken bir teslimatlar kümesidir.
Sık karıştırılan: Lansman kampanyasıyla karıştırılır. Kampanya duyurur, pazara giriş sistemi kurar.
Distribütör satış kiti
Bayi ve distribütörün kendi materyalini üretmek zorunda kalmadan kullanabileceği, düzenlenebilir ama kilitli materyal seti. Ürün anlatısı ve görseller sabittir; iletişim ve fiyat alanları değiştirilebilir. Yanında kısa kullanım kılavuzu ve itiraz yanıtları bulunur.
Sık karıştırılan: Kurumsal sunumla karıştırılır. Sunum anlatır, kit sattırır.
Şartname dili
Bir ürünün proje şartnamesine girebilmesi için gereken, kapasite aralığı, uyulan standartlar, malzeme ve test yöntemini kopyalanabilir biçimde veren tanım. Yapı ve mekanik sistemlerde, ürünün değerlendirmeye alınıp alınmayacağını doğrudan belirler.
Sık karıştırılan: Ürün açıklamasıyla karıştırılır. Açıklama ikna eder, şartname metni nitelendirir.
Terimler netse kapsam da nettir.
Projelerdeki kapsam tartışmalarının çoğu, iki tarafın aynı kelimeyi farklı anlamda kullanmasından çıkar.
